Она што не обединува и што се чини дека не разделува
од Дана Јалобеану, петок, 3 август 2018 година, 9:36 часот
Обидете се да му објасните на пријател од друга хемисфера што се случува деновиве во Романија. Seeе видите дека тоа е скоро невозможно. Преводот го спречува двојниот јазик. „Законите на правдата“ звучат прилично безопасно, нели? Тешко е да се објасни што се крие под ова име; какви змејови ја вадат главата под безопасната фраза „новиот кривичен законик“. Но, размислете за тоа: „коалицијата за семејството“. „Дали сте таму, во Романија, и разговарате за дефиницијата за семејство? ме прашува мојот пријател од спротивниот пост. „Зар немате поитни работи за дискусија? Кога ќе стигнеме до „уникатниот учебник“, човекот дефинитивно е во магла и секој обид да се објасни е осуден на пропаст.
Ивееме во украдена земја; тоа е како приказната за вештиот крадец кој може да го украде душекот од спалната соба, креветот на кој спиете, јајцето под гнездото. Така и ние. Додека не се разбудиме, откриваме дека нашите зборови се украдени. Зборувајте ако можете, кога сите фрази се веќе резервирани во луда игра на „зборови што не значат ништо“. [I]
Зошто мислите дека единствената порака што завршува со коагулација на незадоволството на Романците е проклетство?
Кражбата на зборови не започна вчера. Дали се сеќавате на „консензусот“ на Илиеску? Потребен ни е консензус, во слободен превод, „противење да молчиме“. Но, на „работиме, не мислиме“ што стана бренд на земја, некако ја акредитира идејата дека „работата“ е еден вид злобна и нерефлективна роботика? Додека „размислувањето“ беше оптоварено со негативни конотации, до нивото на кое практичарите на мислата, интелектуалците, беа идентификувани како главни непријатели на народот.
Но, „тишината“? Толку убав збор, чии крилја конечно беа отсечени, некаде во средината на 90-тите години. Во новиот фесенистички збор, „мир“ повеќе не значеше социјален мир, туку своевидна среќна миоритска локва, во тотална зависност. (економски и духовен). Но, дали знаете за „добрите луѓе“? Во принцип, говорен израз, кој би можеле да го искористиме во различни семантички контексти (во бајките, „добриот човек“ е ритуална формула на обраќање); но која постојано беше силувана сè додека не сфати дека значи нешто сосема друго.
Пред лажните вести беше дрвениот јазик. Иако оваа фраза, веќе акредитирана од специјалисти, не дава соодветна сметка за длабоката револуција што деградирањето на јазикот му го предизвика на светот во кој живееме. Дрвениот јазик предизвикува слика на изменет, осифициран инструмент, нешто што ја изгуби својата елеганција и еластичност (bro. Метла?). Преку идеолошка оставка, јазикот станува инструмент на моќта. Но, теоријата за дрвениот јазик не ја објаснува празнината на содржината на зборовите. Континуирана деградација на јазикот може да биде симптом на посуптилна, подлабока и постара трансформација.
Почитувани зборови веќе не можат да се користат едноставно затоа што тие значеле нешто друго. Само неколку примери што ви се познати: „транзиција“ (генералниот чадор од 2000-тите), „реформа“ (зборот што не значи ништо повеќе од многу конфликтни и контрадикторни социјални политики, во процес што не не води никаде), „правда“ (неповратно релативизирана со последователни обиди за политизација), „социјална правда“ (толку идеолошки прочитајте и десно и лево што секогаш мора да се редефинира). Освен зборовите што го изгубиле значењето, романскиот јазик бил исполнет со фрази што не значат ништо. Дури и ако тие понекогаш имаат резонантни или измамливо познати звуци, како што се „паралелна состојба“ или „традиционално семејство“.
Како дојдов овде? Се повикаа на секакви објаснувања. Ослабување на условите на вистината, напад на релативизам или различни видови на социјален конструктивизам. Деградацијата на јазикот, сепак, претходи на сите овие интелектуални режими. Тоа е феномен што веќе го наоѓаме опишан во есеј на Orорџ Орвел (Политика и англиски јазик), есеј првпат објавен во 1945 година. Орвел ја опишува прогресивната деградација на англискиот јазик под притисок на пропагандни дискурси од двајцата лево, како и десно. Овој ефект, вели Орвел, не е само силен и подмолен, туку и само-репродуктивен. Како што јазикот станува се повеќе грд, и сè повеќе и повеќе бесмислен, „нашите мисли стануваат глупави; неписменоста на јазикот ја потенцира глупоста на мислата“ (Орвел, 1946) [ii]
Деградирањето на јазикот започнува, откако Орвел умира метафори, претворајќи се во бесмислени фрази, на кои никој не може да им ја открие референцата. „Ахилова пета“, „лебедова песна“, „архимедова точка“, „слонова коска“ се толку мртви метафори. Но, ова е само почеток. Следниот чекор е во кој вербалните конструкции стануваат намерно извртени, конструирани како со цел да се избрише оригиналното значење на реченицата. Тогаш говорот е исполнет со асоцијации на зборови кои доаѓаат од различни контексти. „Социјалистичка демократија“, или „оригинална демократија“, „нелиберална демократија“ или „паралелна држава“ се добри примери на такви синтагми на здружување кои стануваат стереотипи во говорите на политичарите, без никогаш да добијат некое специфично значење.
Јазик на тој начин деконструиран не само што се празни од значење, туку завршува со жива мисла. Говорот е сведен на пакет од монтажни модули што ги користиме на принципот на лего. Според зборовите на Орвел, можеме да зборуваме „лепејќи заедно долги низи зборови составени од некој друг“, без најмал рефлексивен напор. Резултатот е поедноставена (рудиментирана) форма на аргументирана конструкција, од која значењето исчезна. Со текот на времето, повторената практика на овие рудиментирани форми на расудување целосно го елиминира умствениот напор.
Ако користите префабрикувани изрази, не само што веќе не мора да се грижите за избор на зборови; не мора да се мачите ниту со ритамот на речениците; готовите изрази се веќе подредени на таков начин што звучат повеќе или помалку звучно… . Стабилните метафори, зачадените аналогии, идиоматските изрази ве спасуваат од умствениот напор, со единствена цена на нејасност, како за другите, така и за за тебе (Орвел, 1946)
Но, ова, вели Орвел, е само почеток. Започнуваме со јазик што го заменува размислувањето, со говорници кои намерно се трансформираат во „машини за зборување“. Способноста да се изговорат фрази поврзани со очигледна флуентност, но во чија конструкција размислувањето не е вклучено на кој било начин, на долг рок има драматични последици. Бесмислениот дискурс завршува саморепродуцирајќи се, заменувајќи го и потоа доминирајќи го размислувањето. Првите кои се погодени се мимички суштества; Со текот на времето, тврди Орвел, заменувањето на значајниот јазик за самодоверба во готови изрази станува универзално, дури и кај оние кои „треба подобро да ги знаат“ опасностите од таквиот надолен пат. Она што на почетокот се појавува како пригодна, заштеда на време и заштеда на напор, „како пакет аспирин кој е секогаш при рака“, се шири надвор од нашата можност да го контролираме.